تێگەشتنێکی جیاوازتر لە تووشبووانی ئۆتیزم

و. رەیان کەریم

ئۆتیزم حاڵەتێکی شەبەنگییە کە بە مانای ئەوە دێت نیشانەکانی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە و ئەتوانێت کاریگەری هەبێت لەسەر ئەوەی چۆن کەسەکان لێکدانەوە بۆ جیهان دەکەن و تێکەڵ ئەبن لەگەڵ دەورووبەریان. کەسانی توشبووی ئەم شڵەژانە شەبەنگیە ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئەبنەوە لەگەڵ پەیوەندییە کۆمەڵاییەتییەکان و کۆمەڵ و هەروەها لەوانەیە شێوە هەڵسوکەوتی سنووردار و دوبارەبووەوەیان هەبێت

کەسانی توشبوو بە ئۆتیزم کاریگەر ئەبن بە جیاوازییەکانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان؛

کەسانی توشبوی ئۆتیزم لەوانەیە ئاستەنگیان هەبێت لە دەربرینی زمانی قسەکردن و زمانی جەستە هەروەها لەوانەیە قورس بێت بۆ هەندێکیان کە ئاڵوگۆری گفتوگۆ بکەن، و تێبگەن لە دەربرینەکانی دەموچاو و یان پەیوەندی چاوی بۆ هەندێ کەس، وەڵامدانەوەی پرسیاری بۆچی ئەکرێت زۆر قورس بێت، چونکە وەڵامێکی کراوەی هەیە، لەوانەیە هەندێکیش دەستەواژەکان دووبارە بکەنەوە، وشەکان یان بەشێک لە وشەکان کە پێشووتر گوێیان لێ بووە، کە ئەمەش بە ئیکۆلایلا ناسراوە.

هەندێک لە کەسانی تووشبووی شڵەژانی شەبەنگی ئۆتیزم لەوانەیە کەم گۆ بن، یاخود هەر قسە نەکەن یان لەوانەیە دوا بکەون لە گەشەی زمانەوانییان. ئەکرێت لەوە تێبگەن کە کەسێک چی ئەڵێت، بەڵام ڕەنگە .کێشەیان هەبێت لە دەربڕیندا یان لە وەڵام دانەوەدا، قسەکردن بە ڕوونی، بەکارهێنانی زمانێکی سادە لەگەڵیان و کاتییان پێ بدرێت بۆ وەڵام دانەوە ئەتوانێت .یارمەتیدەربێت لە کاتی پەیوەندی کردن لەگەڵ کەسانی توشبووی ئۆتیزم

کاردانەوەی کۆمەڵایەتی

بەرکەوتنە کۆمەڵاییەتیەکان و تێکەڵبوون لەگەڵ دەووروبەر ئەکرێت قورس بێت بۆ کەسانی تووشبووی ئۆتیزم. لەوانەیە ڕووبەڕووی ئاستەنگی ببنەوە لە ناسینەوە و تێگەیشتنی دەربڕینەکانی دەموچاوو هەستی خەڵکی. لەوانەیە بۆ هەندێکیان قورس بێت کە شتەکان لە ڕوانگەی کەسانیترەوە ببینن و نیشانە کۆمەڵاییەتییەکان بخوێننەوە. هەروەها هەندێکیتریش لەوانەیە ڕووبەڕووی ئاڵەنگاری ببنەوە لە دەربڕینی خۆیان و هەستەکانیان، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە کە کەسانی توشبووی ئۆتیزم نایانەوێ بەرکەوتنیان لەگەڵ خەڵکدا هەبێت. لە ڕاستیدا، بە پێچەوانەوەیە، هەندێکیان ئەیانەوێت کە بەشداربن لە بۆنە کۆمەڵاییەتییەکان و هاوڕێیەتی بکەن بەڵام لەوانەیە هەست بە ناڕەحەتی ھەڵبکەن لەو بیرۆکەیەی کە دۆخی تازە ئەزموون بکەن، شارەزایی کۆمەڵایەتی ئەتوانرێت پەرەی پێ بدرێت لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییە کۆمەڵاییەتییەکان، هەڵسوکەوت بە نموونە، و بەکارهێنانی نوسراوو چیرۆک، شێوازی هەڵسوکەوتە سنووردار و دووبارەوبووەکان، ئارەزووەکان و چالاکییەکان.

هەڵسوکەوتە دووبارەکان و ئارەزووەکان جیاوازن لە کەسێکەوە بۆ کەسێکیتری توشبووی ئۆتیزم. ئەتوانیت ببێت بە بەشێکی سەرەکی لە ژیانی کەسێکی توشبووی ئۆتیزم کە ئەوە ئەتوانێت یارمەتیدەربێت لە ڕێکخستنی هەستەکانیان و هەروەها ئەتوانی خۆشی و ئارامییان پێ ببەخشێت، هەڵسووکەوتەکان، وەکو هاندان یان ئاگادارکردنەوەی خوودی، یاریکردن بە دەست، لەرزین، و بازدان و سووڕانەوەیە.

هەروەها کردارەکانیتر دەکرێت، پێچانەوەی پارچەیەک داو یان ڕاکێشانی لاستیک بە پەنجەکان لەخۆ بگرێت، کەسانی توشبووی ئۆتیزم ئەکرێت ئارەزوویەکی بەهێزیان هەبێت بۆ هەندێ شت کە دڵخۆشییەکی زۆریان پێ ببەخشێت، ئارەزووەکان جیاوازن لە نێوان کەسانی توشبووی ئۆتیزم، هەروەها ئەتوانێت هەر شتێک لەخۆبگرێت وەک ژمارە، گواستنەوە، موزیک. ھەروەک بۆ هەندێک لە کەسانی توشبووی ئۆتیزم، هاوئاهەنگی و ڕۆتین بە بەشێکی سەرەکی لە ژیان دائەنرێت، هەرچەندە ئەکرێت ژیان پێشبینی نەکراو و نادیار بێت، زۆربەیان پێیان خۆشە کە ڕۆتینێک و بنیادێکی دیاریکراویان هەبێت کە یارمەتییان بدات بزانن ڕۆژانە چی ڕووئەدات و کۆنتڕۆڵی نیگەرانی خۆیان بکەن.
بۆ زۆربەی کەسانی توشبووی ئۆتیزم، پێویستە ئەم ڕۆتین و چالاکییانە بە شێوەیەکی ڕاست ئەنجام ئەنجام بدرێت. بۆ نمونە، ڕەنگە بیانەوێت هەمیشە هەمان ڕێگە بەکاربهێنن بۆ چوون بۆ قوتابخانە یان خواردنی هەمان خۆراک بۆ نانی ئێوارە بۆ پشتگیریکردنی کەسێکی توشبووی ئۆتیزم بۆ گۆڕان، دەتوانی ژمارەیەک ستراتیجیتر بەکاربهێنی، وەکو بەکارهێنانی وێنەی و هێمای بینراو، خۆئامادەکردن بۆ گۆڕان و بە زمانێکی سادە ڕوونی بکەیتەوە کە چی ڕووئەدات.